Αφιέρωμα στο 1821- Οι πρωταγωνιστές

Γράφει η Μαριάννα Μαρκάκη

Κωνσταντίνος ή Κωνσταντής Κανάρης

Ο μπουρλοτιέρης ήρωας της επαναστατημένης Ελλάδας

και αγαπητός πολιτικός του νεοσύστατου ελληνικού κράτους

Μέρος Β΄

Η δράση του ήρωα ως το τέλος του Αγώνα

Η ανατίναξη της ναυαρχίδας του Καρά Αλή είχε απτά αποτελέσματα. Οι Οθωμανοί με τα εναπομείναντα καράβια τους αποσύρθηκαν με αποτέλεσμα να μην ανεφοδιαστεί ο Δράμαλης στην Πελοπόννησο και να ηττηθεί κατά κράτος από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη στα Δερβενάκια.

Ο Κωνσταντής δεν επαναπαύτηκε στις δάφνες και πέντε μήνες αργότερα, τη νύχτα της 29^ης Οκτωβρίου 1822 προκάλεσε δεύτερο σοβαρό κτύπημα στον οθωμανικό στόλο. Δύο πυρπολικά με 45 ναύτες κατέφθασαν από τα Ψαρά υπό τον Κανάρη και τον Γεώργιο Βρατσάνο και έπλευσαν αθόρυβα ανάμεσα στον αγκυροβολημένο οθωμανικό στόλο μεταξύ Τενέδου και ασιατικών ακτών. Ο Βρατσάνος δεν τα κατάφερε, όμως ο Κανάρης αγκίστρωσε γερά το μπουρλότο του πάνω στην υποναυαρχίδα του αντιναυάρχου Καπουδάν μπέη Ιμπραήμ. Το εχθρικό πλοίο λαμπάδιασε και από τους 800 ναύτες του σώθηκαν ελάχιστοι. Ο Κανάρης δεν σταμάτησε τις πολεμικές ενέργειές του αλλά προχώρησε και σε άλλες καταστρεπτικές πυρπολήσεις του οθωμανικού στόλου. Στις 5 Αυγούστου 1824 πυρπόλησε μία φρεγάτα του Χοσρέφ Πασά έξω από τη Σάμο. Έλαβε μέρος στο παράτολμο εγχείρημα πυρπόλησης του αιγυπτιακού στόλου στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας στις 29 Ιουλίου 1825. Η επιχείρηση απέτυχε, αλλά αυτό που δεν έκανε ο Κανάρης ήρθε ανέλπιστα δύο χρόνια μετά, το 1827, με τη ναυμαχία των τριών Μεγάλων Δυνάμεων εναντίον του τουρκοαιγυπτιακού στόλου στο Ναβαρίνο, που έκρινε οριστικά την εξέλιξη του Ελληνικού Ζητήματος προς την κατεύθυνση της ίδρυσης ανεξάρτητου κράτους. Χάρη στις ενέργειές του όλη η Ευρώπη μιλούσε για τον απίστευτο ήρωα Κανάρη ενώ στην επαναστατημένη Ελλάδα οι αγωνιστές εμψυχώνονταν από τα κατορθώματά του δίνοντας τον υπέρ πάντων αγώνα και μάλιστα εμφανίστηκαν πολλοί νεότεροι μπουρλοτιέρηδες που ακολούθησαν το παράδειγμά του σε όλες τις θάλασσες στη θέα τουρκικών πλοίων.

Ο πολιτικός άνδρας

Ο Κανάρης είχε μεγάλα όνειρα και προσδοκίες για την Ελλάδα. Στήριξε τον πρώτο κυβερνήτη της ανεξάρτητης Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια. Ήταν ένα από τα ελάχιστα πρόσωπα στα οποία ο Κυβερνήτης είχε απόλυτη εμπιστοσύνη. Απογοητευμένος από τη δολοφονία του Καποδίστρια, αποσύρθηκε στη Σύρο όπου ιδιώτευσε για ένα χρονικό διάστημα. Ο Κωνσταντίνος Κανάρης απέφυγε να λάβει μέρος στις διχόνοιες πολιτικών και στρατιωτικών. Το 1827 εξελέγη πληρεξούσιος των Ψαρών στη Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας. Όταν ήρθε στην Ελλάδα ο Όθων, ανέλαβε τη «Διοίκηση Ναυτικής μοίρας Βασιλείου» και απάλλαξε πλήρως τη θάλασσα από τη μάστιγα της πειρατείας. Ακολούθως ανέλαβε Γενικός Διευθυντής του Ναυστάθμου, όπου έθεσε τις βάσεις επισκευής και επιθεώρησης των πολεμικών πλοίων της χώρας και το 1843 ο Όθων του απένειμε το βαθμό του Υποναυάρχου. Το ίδιο έτος συμμετείχε στην εξέγερση της 3^ης Σεπτεμβρίου για την παραχώρηση Συντάγματος και τη λήξη της Βαυαροκρατίας. Ανέλαβε δύο φορές του Υπουργείο Ναυτικών. Έγινε πολλές φορές πρωθυπουργός σε κρίσιμες για τη χώρα στιγμές. Όποτε εκλήθη να παράσχει τις υπηρεσίες του και παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, ανταποκρινόταν στο κάλεσμα του λαού και των πολιτικών κομμάτων. Τον σέβονταν και τον αγαπούσαν όλοι οι Έλληνες για τα κατορθώματά του, την τιμιότητά του, τον αγνό πατριωτισμό, την πίστη του στα πολιτικά δικαιώματα του λαού, τη μετριοφροσύνη του και την απλή ζωή του. Όμως την τελευταία φορά δεν άντεξε την πίεση της πρωθυπουργικής ευθύνης. Την Παρασκευή 2 Σεπτεμβρίου του 1877 πέθανε όντας εν ενεργεία Πρωθυπουργός…. Η κηδεία του «Μεγάλου Ναύτη», όπως τον έλεγαν, έγινε πάνδημη στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, όπου βρίσκεται ως σήμερα ο τάφος του.

Ο τάφος του Κωνσταντίνου Κανάρη στο Α’ Νεκροταφείο της Αθήνας

Επίλογος

Ο μεγάλος αυτός άνδρας της Ελληνικής Επανάστασης που τίμησε σε όλη του τη ζωή τις αρχές, τα ιδανικά του και την πατρίδα ανήκει στο Πάνθεον των μεγάλων ηρώων της ιστορίας μας. Όσο ψηλά κι αν έφτασε στα αξιώματα της ελληνικής Πολιτείας, άλλο τόσο ταπεινός και απλός παρέμεινε στη διάρκεια του βίου του. Απογοητεύτηκε πολλές φορές και θύμωσε με τις πολιτικές αντιπαραθέσεις αλλά και την ανάμειξη των ξένων Δυνάμεων στα εσωτερικά του ελληνικού κράτους. Κι όμως πάντα ήταν ενωτικός, συμφιλιωτικός και βαθύτατα δημοκρατικός και φιλελεύθερος. Η καρδιά του ένδοξου αυτού αειναύτη διατηρείται ως σήμερα με ευλάβεια στο Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο (Παλαιά Βουλή). Στο Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό πάντοτε υπάρχει πλοίο με το όνομά του για να θυμίζει στους Έλληνες τι προσέφερε ο Κωνσταντίνος Κανάρης στο Πολεμικό Ναυτικό και την Ελλάδα. Οι πιο παλιοί θυμούνται την κατοικία του στην Κυψέλη Αθηνών, όπου ο ένδοξος πυρπολητής έζησε ως το τέλος της ζωής του. Στην αυλή του δέσποζε ένα εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων, το οποίο έχτισε με δικά του έξοδα και σώζεται μέχρι σήμερα στους πεζόδρομους Αγίων Αποστόλων και Σουμελά. Είχε φτιάξει γύρω από το σπίτι ολόκληρο περιβόλι με δένδρα, ζώα και όρνιθες που τα περιποιούνταν ο ίδιος καθώς και ελαιοτριβείο… Προς τιμή του η πλατεία Κυψέλης, όπου βρίσκονταν η οικία του, μετονομάστηκε σε «Πλατεία Κανάρη». Το σπίτι, δυστυχώς, κατεδαφίστηκε και στη θέση του υψώθηκε μια επταώροφη πολυκατοικία στο νούμερο 56 της οδού Κυψέλης. Στο υπέρθυρό της υπάρχει μια μαρμάρινη επιγραφή που θυμίζει ότι εκεί κατοικούσε ο μέγας αγωνιστής του Εικοσιένα, το σύμβολο θάρρους, αγνότητας ψυχής και αυταπάρνησης για την πατρίδα………