Η αιώνια προσφορά του σε όλες τις γυναίκες του κόσμου
γράφει Μαριάννα Μαρκάκη
Σαν σήμερα, 19 Φεβρουαρίου 1962 πεθαίνει ο κορυφαίος γιατρός και ερευνητής Γεώργιος Παπανικολάου, ο άνθρωπος που ανακάλυψε τη μέθοδο της πρώιμης διάγνωσης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, επί της προκαρκινικής δυσπλασίας και άλλων κυτταρολογικών ασθενειών του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος, το γνωστό «Τεστ Παπανικολάου» ή «Τεστ Παπ», που κάθε χρόνο σώζει τη ζωή εκατομμυρίων γυναικών σε όλο τον κόσμο.
Γεννήθηκε στις 13 Μαΐου του 1883 στην Κύμη Ευβοίας. Ήταν γιος του γιατρού και πολιτικού Νικόλαου Παπανικολάου, που διετέλεσε δήμαρχος Κύμης και βουλευτής Ευβοίας. Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στην Αθήνα και σε ηλικία 15 ετών (!) γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία αποφοίτησε με άριστα. Ήταν ανήσυχο πνεύμα, μελετούσε φιλοσοφία, μουσική και ποίηση, έμαθε Γαλλικά και Γερμανικά. Μετεκπαιδεύτηκε στην Ιατρική στη Γερμανία, όπου ανακηρύχθηκε διδάκτωρ Φυσικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου με την εργασία «Περί των συνθηκών της διαφοροποιήσεως του φύλου των δαφνιδών». Αμέσως μετά επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου νυμφεύτηκε τη Μυκονιάτισσα Μαρία-Ανδρομάχη Μαυρογένους, απόγονο της ηρωίδας του 1821 Μαντούς Μαυρογένους και συμμετείχε ως γιατρός στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913. Το 1913 μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες και ασχολήθηκε το πρώτο διάστημα με εξωιατρικές εργασίες για να εξασφαλίζει τα προς το ζην. Η πορεία της ζωής του όμως άλλαξε, όταν τον ανακάλυψε ο διάσημος εκείνη την εποχή γενετιστής Τ. Μόργκαν, που είχε χρησιμοποιήσει στο έργο του τα πορίσματα της διδακτορικής διατριβής του νεαρού Παπανικολάου! Το γεγονός αυτό άνοιξε διάπλατα το δρόμο στον Γιώργο Παπανικολάου, ώστε να επιδοθεί στο ερευνητικό του έργο, αφού προσελήφθη στο παθολογοανατομικό εργαστήριο του Νοσοκομείου της Νέας Υόρκης και στη συνέχεια στο ανατομικό εργαστήριο του ονομαστού πανεπιστημίου Κορνέλ. Το 1917 μελέτησε το κολπικό επίχρισμα των κατώτερων θηλαστικών και συσχέτισε τη μορφολογία του με τον ορμονικό κύκλο και τις ανάλογες μεταβολές στη μήτρα και τις ωοθήκες των ζώων. Στη συνέχεια πραγματοποίησε κλινικές και εργαστηριακές μελέτες για τη διαγνωστική αξία της εξέτασης των κυττάρων του κολπικού επιχρίσματος στον άνθρωπο, με πρώτο «πειραματόζωο» τη γυναίκα του. Η έρευνά του επεκτάθηκε αργότερα σε γυναίκες του «Women’s Hospital» της Νέας Υόρκης και αποτέλεσε τη βάση για τη θεμελίωση της μεθόδου του για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου. Το 1928 έκανε την πρώτη του ανακοίνωση με τίτλο «Νέα διάγνωση του καρκίνου», η οποία αρχικά αντιμετωπίστηκε με δυσπιστία από τον ιατρικό κόσμο στις ΗΠΑ. Ο ίδιος, όμως, ήταν απολύτως βέβαιος για την αξία της μεθόδου του για την κυτταρολογική διάγνωση του καρκίνου της μήτρας και συνέχισε με μεγαλύτερο ζήλο τις έρευνές του. Το 1954 εξέδωσε τον «Ατλαντα της Αποφολιδωτικής Κυτταρολογίας», που αποτελεί την ολοκλήρωση και την επισφράγιση του έργου του. Σήμερα θεωρείται ο θεμελιωτής της ειδικότητας της Κυτταρολογίας.
Παρά το γεγονός ότι προτάθηκε δύο φορές, δεν τιμήθηκε ποτέ με βραβείο Νόμπελ Ιατρικής. Από το 1948 ως το 1960 του απονεμήθηκαν στην Ελλάδα και το εξωτερικό πάρα πολλά ιατρικά βραβεία. Το 1932 έγινε το πρώτο επίτιμο μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και το 1949 η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών τον ονόμασε επίτιμο διδάκτορα.
Προτομές του κοσμούν τους χώρους των περισσοτέρων νοσοκομειακών ιδρυμάτων της χώρας μας ενώ το όνομά του έχει δοθεί στο Νοσοκομείο Κύμης και στο Νοσοκομείο της πόλης της Θεσσαλονίκης.
Ο Γεώργιος Παπανικολάου υπήρξε ένας γνήσιος ιατρός, πιστός στον όρκο του Ιπποκράτη. Δεν πούλησε ποτέ την «πατέντα» της ανακάλυψης που έκανε. Την προσέφερε για πάντα σε όλες τις γυναίκες της ανθρωπότητας αφιλοκερδώς!
