Κωνσταντίνος ή Κωνσταντής Κανάρης
Ο μπουρλοτιέρης ήρωας της επαναστατημένης Ελλάδας
και αγαπητός πολιτικός του νεοσύστατου ελληνικού κράτους
γράφει η Μαριάννα Μαρκάκη
Μέρος Α΄
Η καταγωγή και τα προεπαναστατικά χρόνια
Ο Κωνσταντίνος Κανάρης γεννήθηκε το 1793 στα Ψαρά από τον Ψαριανό Δημογέροντα Μικέ Κανάριο και την Μαρώ Μπουρέκα. Από τα πρώτα χρόνια της ζωής του η καρδιά του ένιωσε την ακατανίκητη έλξη της θάλασσας. Δεν ήταν γόνος ψαριανής οικογένειας με δικό της πλοίο. Έλεγε χαρακτηριστικά: «Το σόι μου αρχίζει από εμένα!». Έχασε τον πατέρα του σε πολύ μικρή ηλικία και άρχισε να δουλεύει σε πλοία άλλων συγγενών του, κυρίως του θείου του Δημήτρη Μπουρέκα. Μάλιστα σε ηλικία μόλις 20 ετών ανέλαβε καπετάνιος του πλοίου και ταξίδεψε σε όλη τη Μεσόγειο. Νυμφεύτηκε την Δέσποινα Μανιάτη, κόρη γνωστής ναυτικής οικογένειας των Ψαρών, με την οποία απέκτησαν και εφτά παιδιά, έξι αγόρια και ένα κορίτσι. Χαρακτηρίζονταν από ντομπροσύνη, ευγένεια, ταπεινοφροσύνη, καλοσύνη, κάποια συστολή αλλά είχε θάρρος και τόλμη!
Ο ήρωας και η δραστηριοποίησή του στην Επανάσταση- Τα πυρπολικά
Ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχισε ο Αγώνας του 1821. Άνδρας με γυμνά πόδια, μαζεμένος και λιγομίλητος, δεν γέμιζε το μάτι σε κανέναν…Είχε όμως ήδη τα χαρακτηριστικά του ήρωα που χρειαζόταν η πατρίδα: σκληραγωγημένος και ψημένος στη θάλασσα, αψηφούσε τους κινδύνους. Η χαρακτηριστική του φωτογραφία που σώζεται ως τις μέρες μας, τον θέλει να φορά κόκκινο φέσι, ναυτικό μαντίλι δεμένο στο λαιμό του, ναυτικό γιλέκο και κοντή βράκα που έσφιγγε στα γόνατα. Αυτή ήταν η ψαριανή ενδυμασία. Ήταν όπως όλοι οι μεγάλοι αγωνιστές εκείνη την εποχή, σκληροτράχηλος αλλά μετριόφρων, σεμνός και αμόρφωτος. Μα έβαζε πάνω απ’ όλα το συμφέρον της επαναστατημένης πατρίδας. Όντας καπετάνιος ο Κανάρης με το ξέσπασμα της ελληνικής επανάστασης εκουσίως προσπάθησε με όσα μέσα διέθετε να βοηθήσει στον αγώνα κάνοντας αρχικά επιδρομές στα Μικρασιατικά παράλια και έπειτα εντασσόμενος στα πυρπολικά του στόλου των Ψαρών.
Ο Κανάρης μελετώντας την ενέργεια των πυρπολικών μετά την πρώτη πυρπόληση τουρκικού δίκροτου με 74 κανόνια από τον Θεοφιλόπουλο στην Ερεσό της Λέσβου στις 27 Μαΐου 1821, αντιλήφθηκε ότι ένα ταπεινό μπουρλότο μπορούσε να προξενήσει στον εχθρό τεράστια καταστροφή. Το μπουρλότο όμως απαιτούσε μπουρλοτιέρη ψυχωμένο και ικανό, που να πλεύσει χωρίς να γίνει αντιληπτός ανάμεσα στα υπεροπλισμένα καράβια, με ψυχραιμία να πλευρίσει το μεγάλο καράβι, να του βάλει φωτιά….. Η αφορμή να μεγαλουργήσει δόθηκε μετά την θηριωδία της Καταστροφής της Χίου που συγκλόνισε όλο τον κόσμο. Ήταν 30 Μαρτίου 1822 όταν ο στόλος υπό τον Καπουδάν πασά Καρά Αλή αποβιβάστηκε στο όμορφο νησί σκορπίζοντας την απόλυτη καταστροφή, γιατί τόλμησε να επαναστατήσει…..
Ευγένιος Ντελακρουά: «Η σφαγή της Χίου»
Η εκδίκηση
Νικηφόρος Λύτρας: «Η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη»
Στη συνεδρίαση της Βουλής των Ψαρών μετά τα τραγικά γεγονότα ο Κωνσταντίνος Κανάρης δήλωσε «παρών»! Ο τρόπος της περιγραφής είναι χαρακτηριστικός: «Και νυν προς εκτέλεσιν της τολμηράς επιχειρήσεως προσήνεγκεν εαυτόν νεαρός τις ναύτης Ψαριανός, όστις μέχρι νυν μόνο εις τους συμπολίτας τους Ψαριανούς ήτο γνωστός..» (Χέρτσβεργ, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως). Τη νύχτα της 6ης προς την 7η Ιουνίου 1822, μια νύχτα αφέγγαρη, δύο πυρπολικά, το ψαριανό με τον Κανάρη και πηδαλιούχο τον Θεοφιλόπουλο και το υδραίικο με τον Ανδρέα Πιπίνο ανέλαβαν την επικίνδυνη και παράτολμη αποστολή. Ο Κανάρης μπόρεσε με επιτυχείς και επιδέξιους ελιγμούς να πλευρίσει. Για παραπλάνηση έφερε σημαία Αυστρίας (συμμάχου των Οθωμανών)! Πλησίασε την ναυαρχίδα «Μπουρλότ Σαϊμάζ» (περιφρονητής των πυρπολικών!) του αλαζόνα Καρά Αλή, ένα τεράστιο για τα δεδομένα της εποχής πλοίο, με 84 κανόνια και 2000 ναύτες. Προσδέθηκε με ασφάλεια, άναψε το φυτίλι και απομακρύνθηκε. Η φωτιά μεταδόθηκε κεραυνοβόλα στην μπαρουταποθήκη της ναυαρχίδας με τα 84 κανόνια να εκπυρσοκροτούν τινάζοντας τη ναυαρχίδα σαν πυροτέχνημα στον αέρα! Ο απόλυτος πανικός και η καταστροφή οδήγησαν στο θάνατο σχεδόν όλους τους ναύτες μαζί με τον Καρά Αλή, που στην προσπάθεια να απομακρυνθεί με βάρκα, τραυματίστηκε θανάσιμα και ξεψύχησε στην ακτή όπου μεταφέρθηκε. Ήταν η γη της Χίου, την οποία είχε ισοπεδώσει και βάψει στο αίμα μόλις πριν λίγες μέρες…..Την ημέρα εκείνη ο Κανάρης έγραψε την ενδοξότερη σελίδα της ελληνικής ναυτικής ιστορίας. Τα διθυραμβικά σχόλια για το κατόρθωμά του ξεπέρασαν τον Ελληνισμό. Μάλιστα, ο Άγγλος ιστορικός Γκόρντον έγραψε πως η πυρπόληση της ναυαρχίδας ήταν «ένα από τα πιο καταπληκτικά στρατιωτικά κατορθώματα που αναφέρει η ιστορία» και ότι ο Κανάρης «είναι ο πιο έξοχος εκπρόσωπος του ηρωισμού που η Ελλάδα όλων των εποχών μπορεί να υπερηφανεύεται».
