Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης ή Καραΐσκος υπήρξε σπουδαία μορφή του επαναστατικού Αγώνα του 1821, αρχικά κλέφτης και μετέπειτα σπουδαίος αρματολός και στρατάρχης της Επανάστασης.
Ο τόπος της γέννησής του δεν αναφέρεται με ακρίβεια. Στις πηγές αναφέρονται η Σκουληκαριά Άρτας ή το Μαυρομμάτι Καρδίτσας. Γεννήθηκε το 1780 και ήταν νόθος γιος της Ζωής Διμισκή ή Ντιμισκή, που ζούσε σε μοναστήρι. Μην αντέχοντας την κοινωνική απαξίωση, τον παρέδωσε σε θετούς γονείς ενώ η ίδια πέθανε, όταν ο Γεώργιος ήταν μόλις οκτώ ετών. Για την ταυτότητα του πατέρα του δεν υπάρχουν πληροφορίες, αλλά εικάζεται ότι ήταν ο αρματολός του Βάλτου Δημήτριος Ίσκος ή Καραΐσκος, γόνος φημισμένης οικογένειας σαρακατσάνικης καταγωγής. Η προσωνυμία «ο γιος της καλογριάς» βάραινε πάντα τον Γεώργιο Καραϊσκάκη και το γεγονός ότι δεν μεγάλωσε μέσα σε δικό του οικογενειακό περιβάλλον, επηρέασε την υγεία και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του. Όπως είπε κάποτε ο ίδιος: «Όταν θέλω γίνομαι άγγελος. Και όταν θέλω γίνομαι διάβολος»… Ο Καραϊσκάκης ήταν αδύνατος, φιλάσθενος (έπασχε από φυματίωση), μετρίου αναστήματος, νευρικός, οξύθυμος και αθυρόστομος. Αλλά είχε χαλύβδινη θέληση, ηγετικά προσόντα, δύναμη σκέψης και ιδιαίτερη ικανότητα στην ταχύτατη λήψη αποφάσεων και την εκτέλεσή τους.
Στα 15 του ο Γεώργιος Καραϊσκάκης εγκαταλείπει τους θετούς γονείς και σχηματίζει κλέφτικη ομάδα με συνομηλίκους του. Τρία χρόνια αργότερα πέφτει στα χέρια του Αλή Πασά, ο οποίος εκτιμώντας τον ισχυρό του χαρακτήρα, τον προσλαμβάνει ως σωματοφύλακα. Στην Αυλή των Ιωαννίνων έμαθε τη στρατιωτική τέχνη, γραφή και ανάγνωση. Περί το 1804 εγκαταλείπει τον Αλή Πασά κι ενώνεται με το σώμα του περίφημου κλέφτη Κατσαντώνη. Συμμετέχει και διακρίνεται σε πολλές μάχες κατά του πρώην αφεντικού του και γίνεται το πρωτοπαλίκαρο του Κατσαντώνη και ταυτόχρονα η φήμη του εξαπλώνεται. Τον Ιανουάριο του 1821 συμμετείχε στη σύσκεψη της Λευκάδας, όπου αποφασίστηκε η προετοιμασία της εξέγερσης στη Στερεά Ελλάδα. Τον Απρίλιο του 1821 αποτυγχάνει να ξεσηκώσει τους Ακαρνάνες και καταφεύγει στα χωριά των Τζουμέρκων. Τον Μάιο οργανώνει στρατόπεδο με άλλους οπλαρχηγούς της Δυτικής Στερεάς στο Πέτα της Άρτας. Συμμετέχει στις μάχες κατά των Τούρκων στο Κομπότι (30 Μαΐου και 8 Ιουνίου), αλλά τραυματίζεται και αποσύρεται για θεραπεία.
Τον Σεπτέμβριο 1821 μαζί με άλλους οπλαρχηγούς καταλαμβάνει την Άρτα. Στις 15 Ιανουαρίου του 1823, ο Καραϊσκάκης σημειώνει την πρώτη του μεγάλη νίκη κατά των Τούρκων στη μάχη του Σοβολάκου (κοντά στο Αγρίνιο). Στα μέσα του 1823 προάγεται σε Στρατηγό. Στη διάρκεια του πρώτου εμφυλίου το 1824, θα κατηγορηθεί για πράξη εσχάτης προδοσίας για δήθεν κρυφές συνεννοήσεις του με τους Τούρκους και θα αποστερηθεί όλων των αξιωμάτων του.
Μόνο όταν η επανάσταση κινδυνεύει το 1825, η κυβέρνηση αποφασίζει να επαναφέρει τα αξιώματά του και να τον στείλει στη Στερεά Ελλάδα για να αναζωπυρώσει τις επιχειρήσεις κατά των Τούρκων. Τον Μάιο του 1825 φθάνει στο Δίστομο και αποτρέπει την κατάληψη του χωριού από τους Τούρκους της Άμφισσας. Στη συνέχεια προσπαθεί να βοηθήσει τους πολιορκημένους του Μεσολογγίου με κινήσεις αντιπερισπασμού κατορθώνοντας τη λύση της δεύτερης πολιορκίας. Τον Ιούλιο του 1826 διορίζεται Αρχιστράτηγος της Ρούμελης με πλήρη δικαιοδοσία. Η πρώτη του έγνοια ήταν η κατάληψη της Ακρόπολης της Αθήνας. Πίστευε ότι η επιτυχία αυτή θα αναπτέρωνε το ηθικό των επαναστατημένων και θα ήταν στρατηγικής σημασίας πλήγμα κατά του εχθρού. Στις 6 Αυγούστου νικά τους Τούρκους στο Χαϊδάρι και θα επαναλάβει τη νίκη του δύο ημέρες αργότερα. Παρότι σοβαρά άρρωστος, θα επιχειρήσει εκστρατεία προς τη Δόμβραινα τον Οκτώβριο για να αποκόψει τον ανεφοδιασμό του Κιουταχή που πολιορκούσε την Ακρόπολη. Θα εκκαθαρίσει την περιοχή και στις 24 Νοεμβρίου 1826 θα σημειώσει μεγαλειώδη νίκη στην Αράχωβα σε μία πολυήμερη μάχη όπου αναδείχτηκαν οι στρατηγικές του ικανότητες. Για τους κατακτητές ήταν η δεύτερη μεγάλη καταστροφή τους μετά τα Δερβενάκια!
Γεωργίου Μαργαρίτη, Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης εφορμά στην Ακρόπολη
Μετά τη διασφάλιση της Κεντρικής Στερεάς Ελλάδας επιστρέφει στην Αττική για να αντιμετωπίσει τον Κιουταχή, που συνεχίζει την πολιορκία της Ακρόπολης (28 Φεβρουαρίου 1827). Θα σημειώσει δύο σπουδαίες νίκες, στο Κερατσίνι (4 Μαρτίου) και στο μοναστήρι του Αγίου Σπυρίδωνα (13 Απριλίου). Η Μάχη του Κερατσινίου, κατέδειξε για μια ακόμη φορά τις ηγετικές ικανότητες και τη στρατηγική σκέψη του Γεώργιου Καραϊσκάκη και έδωσε νέα ώθηση στην Επανάσταση.
Στις 21 Απριλίου του 1827 οι ελληνικές δυνάμεις είχαν στρατοπεδεύσει στο Φάληρο για να αντιμετωπίσουν σε μία ακόμη μάχη τον Κιουταχή. Η επιχείρηση ορίσθηκε να πραγματοποιηθεί τη νύχτα της 22ας προς την 23η Απριλίου 1827, έχοντας συμφωνήσει κανείς να μην ξεκινήσει άκαιρα τους πυροβολισμούς πριν δοθεί το σύνθημα για γενική επίθεση. Το απόγευμα της 22ας Απριλίου ακούστηκαν πυροβολισμοί από ένα Κρητικό οχύρωμα. Οι Κρητικοί προκαλούσαν τους Τούρκους και καθώς εκείνοι απαντούσαν, οι εχθροπραξίες γενικεύτηκαν. Ο Καραϊσκάκης, αν και βαριά άρρωστος, έφτασε έφιππος στον τόπο της συμπλοκής. Εκεί, μια σφαίρα τον τραυμάτισε στο υπογάστριο. Οι γιατροί διέγνωσαν ότι δεν είχε καμία ελπίδα επιβίωσης… Ο ήρωας μεταφέρθηκε στο στρατόπεδό του στο Κερατσίνι και αφού μετέλαβε των Αχράντων Μυστηρίων, υπαγόρευσε τη διαθήκη του και την υπέγραψε. Η τελευταία κουβέντα που είπε στους συμπολεμιστές του, σύμφωνα με τον στρατηγό Μακρυγιάννη που τον επισκέφθηκε, ήταν: «Εγώ πεθαίνω. Όμως εσείς να είστε μονιασμένοι και να βαστήξετε την πατρίδα». Την επομένη στις 23 Απριλίου 1827, ανήμερα της γιορτής του, ο Αρχιστράτηγος Γεώργιος Καραϊσκάκης υπέκυψε στο θανατηφόρο τραύμα του μέσα στο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου στο Κερατσίνι. Η σορός του μεταφέρθηκε στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου στη Σαλαμίνα όπου ετάφη, σκορπώντας θλίψη σε όλους τους Έλληνες. Λέγεται πως, όταν ο Κολοκοτρώνης έμαθε τον θάνατο του Καραϊσκάκη, κάθισε σταυροπόδι και μοιρολογούσε γοερά….Οκτώ χρόνια μετά το θάνατό του (1835) έγινε ανακομιδή των λειψάνων του από τη Σαλαμίνα στον Πειραιά, προκειμένου να ταφούν οριστικά στο σημείο όπου έπεσε και είχε ανεγερθεί μνημείο. Ο βασιλιάς Όθωνας απέτισε φόρο τιμής στον νεκρό, εναποθέτοντας πάνω στη λάρνακά του το Παράσημο του Τάγματος του Σωτήρος, ενώ ανέλαβε και την κηδεμονία των θυγατέρων του μεγάλου ήρωα.
Άγαλμα του Γεώργιου Καραϊσκάκη στο Πεδίον του Άρεως
Θεοδώρου Βρυζάκη, Το στρατόπεδο του Καραϊσκάκη στην Καστέλλα
