Χρόνια πολλά! Καλή Σαρακοστή!
Αυτές είναι οι ευχές στα χείλη όλων σήμερα, Καθαρά Δευτέρα! Τη μέρα αυτή ξεκινάει η νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής για την Εκκλησία μας ενώ ταυτόχρονα σημαίνει το τέλος του γλεντιού και της καλοφαγίας της Αποκριάς. Οι χριστιανοί «καθαρίζονται» πνευματικά και σωματικά μέχρι το Πάσχα. Η «κάθαρση» και αποτοξίνωση των πιστών από τις Αποκριές επιβάλλει αλλαγή συνηθειών και νηστίσιμα γεύματα. Την τιμητική της έχει η λαγάνα, άζυμο ψωμί με ελλειπτικό σχήμα και πεπλατυσμένο, που παρασκευάζεται μόνο σήμερα. Ταραμάς, χαλβάς, θαλασσινά, λαχανικά, ελιές και φασολάδα χωρίς λάδι είναι «τα πιάτα της ημέρας»! Μάλιστα, σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδος, την Καθαρά Δευτέρα καθαρίζουν τις κατσαρόλες και όλα τα σκεύη από τα λίπη της Αποκριάς με ζεστό σταχτόνερο μέχρι ν’ αστράψουν και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια.
Η Καθαρά Δευτέρα είναι συνυφασμένη με τα κούλουμα. Κούλουμα ονομάζεται η καθαροδευτεριάτικη έξοδος στην εξοχή, όπου συνηθίζεται να γίνεται ο εορτασμός με παρέες, φαγητό, διασκέδαση και χορό. Η προέλευση της λέξης «κούλουμα» δεν είναι ξεκάθαρη. Μια άποψη θέλει να προέρχονται από τη λατινική λέξη «columna» (που σημαίνει κίονας, κολώνα) και να είναι αθηναϊκής εμπνεύσεως, γιατί οι Αθηναίοι τα παλιά χρόνια συνήθιζαν να γιορτάζουν την Καθαρή Δευτέρα στις «κολώνες», δηλαδή στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.
Το σήμα κατατεθέν της ημέρας όμως είναι το πέταγμα του χαρταετού! Ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων στον ουρανό, κέφι, γέλιο, πειράγματα, συνοδεύουν αυτό το χαριτωμένο έθιμο που η προέλευσή του χάνεται στους αιώνες και στους λαούς της Ανατολής. Εικάζεται ότι συμβολίζει την ανάγκη του ανθρώπου για εξύψωση πνευματική και ψυχική…. Ομολογουμένως είναι μεγάλη η χαρά που νιώθουν όλοι, μικροί και μεγάλοι, όταν το εγχείρημα πετύχει και ο αετός φτάσει πολύ ψηλά στον ουρανό! Σαν να νιώθουν ότι μπορούν να πετύχουν στόχους υψηλούς ή να πετάξουν μακριά κάθε έγνοια του χειμώνα τώρα με την αναγέννηση της ανοιξιάτικης φύσης και τη βελτίωση του καιρού!
Τα τοπικά έθιμα
Η Καθαρά Δευτέρα τιμάται δεόντως στην πατρίδα μας με αναβίωση εθίμων ή με δρώμενα συνδεδεμένα με την τοπική ιστορία της κάθε περιοχής.
Εκτός από το πέταγμα του χαρταετού υπάρχει και το λεγόμενο Γαϊτανάκι, έθιμο που έφεραν από τη Μικρά Ασία οι πρόσφυγες.
Στα Μεστά και στους Ολύμπους της Χίου αναβιώνει το Έθιμο του Αγά με τις ρίζες του στην Τουρκοκρατία, όπου σε ένα θεατρικό ο Αγάς ως δικαστής, καταδικάζει με χιούμορ τους θεατές.
Άλλο έθιμο με ρίζες στην Τουρκοκρατία είναι εκείνο της μεταμφίεσης κάποιου κατοίκου της Αλεξανδρούπολης σε Μπέη και της περιφοράς του στην πόλη μοιράζοντας ευχές.
Οι κάτοικοι του Πόρου καθαρίζουν τα μαγειρικά σκευάσματά τους από τα λίπη των κρεάτων που καταναλώθηκαν τις Απόκριες, σε ένα έθιμο που αποκαλείται ξάρτυσμα.
Σε ορισμένα χωριά της Κέρκυρας γίνεται ο Χορός των Παπάδων όπου οι ιερείς στήνουν χορό που ακολουθείται από τους γέροντες.
Στην Κάρπαθο οδηγούνται στο Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων από τους Τζαφιέδες, δηλαδή τους χωροφύλακες, οι κάτοικοι που αντάλλαξαν απρεπείς χειρονομίες ώστε να αποδοθεί δικαιοσύνη από τους σεβάσμιους της πόλης.
Στο Γαλαξίδι έχουμε το αλευρομουτζούρωμα, όπου οι συμμετέχοντες πασαλείφονται με αλεύρι και χορεύουν κυκλικά.
Στη Μεθώνη Μεσσηνίας γίνεται του Κουτρούλη ο γάμος, αναπαράσταση ενός πραγματικού γάμου του 14ου αιώνα.
Στη Βόνιτσα ένας αχυρένιος ψαράς δεμένος σε γάιδαρο, γυρνώντας μέσα από το χωριό καταλήγει σε μια φλεγόμενη βάρκα, στο έθιμο του Αχυρένιου-Γληγοράκη ενώ στη Θήβα γίνεται ο βλάχικος γάμος, όπου ξυρίζεται ο γαμπρός για να παντρευτεί κάποιον άντρα συγχωριανό του μεταμφιεσμένο σε νύφη!
Τέλος, οι Μουτζούρηδες στο Πολύσιτο Βιστωνίδας μουτζουρώνουν με κάπνα τους επισκέπτες του χωριού!
Χρόνια πολλά σε όλη την Ελλάδα! Και του χρόνου!
Ο βλάχικος γάμος στη Θήβα
Ο αγάς των Μεστών
Το γαϊτανάκι
