Ευγένιος Ντελακρουά, Η Ελλάς θρηνεί πάνω από τα ερείπια του Μεσολογγίου
γράφει η Μαριάννα Μαρκάκη
Φέτος τιμούμε τη συμπλήρωση των 200 ετών από την έναρξη της Επανάστασης του 1821. Τιμούμε τους ήρωες που με αυταπάρνηση, χωρίς συμμάχους, με μόνο οδηγό τη φλόγα της ελευθερίας και τον πόθο για την ίδρυση ανεξάρτητου κράτους, ρίχτηκαν στη μάχη χωρίς φόβο μα με ασύλληπτο πάθος. Για εμάς είναι ευκαιρία για περισυλλογή, προβληματισμό, συγκίνηση αλλά και εξύμνηση όλων αυτών των γιγάντων της ιστορίας μας που θαρρείς πως με μια κίνηση του Θεού, ξεπρόβαλαν όλοι μαζί στη ματωμένη ελληνική γη για να την αναστήσουν. Στο πλάι όλων αυτών των γενναίων στάθηκαν εξίσου γενναίες και ατρόμητες γυναίκες. Επ’ ευκαιρία και του εορτασμού της «Ημέρας της Γυναίκας» στις 8 Μαρτίου, αξίζει να σταθούμε και στην προσφορά των γυναικών της Επανάστασης. Γυναίκες γνωστές και άγνωστες που έδωσαν το αίμα τους ή όλη τους την περιουσία, συχνά πεθαίνοντας μέσα στην απόλυτη ένδεια, για την ελευθερία. Γυναίκες που ντύνονταν με αντρικά ρούχα και συμμετείχαν πολεμώντας στις μάχες….
Οι πιο γνωστές ηρωίδες της Επανάστασης είναι η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, η ατρόμητη καπετάνισσα και η Μαντώ Μαυρογένους, με την εύθραυστη ομορφιά και την ευρωπαϊκή παιδεία, που έδωσαν όλη τους την περιουσία για τον Αγώνα, εξοπλίζοντας, συντηρώντας πολεμικά πλοία και πληρώνοντας τα πληρώματά τους καθώς και λόχους στρατιωτών για επιθέσεις στην ξηρά!
Πλάι τους στέκονται γυναίκες από όλη την ελληνική επικράτεια, την Πελοπόννησο, τα νησιά του Αιγαίου, την Κρήτη, τη Στερεά Ελλάδα, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και την Ήπειρο, τη Μικρασία, που βοήθησαν ενεργά στον Αγώνα, τόσο στα μετόπισθεν, όσο και στα πεδία των μαχών. Με το ξέσπασμα της Επανάστασης γυναίκες από όλες τις περιοχές της σκλαβωμένης πατρίδας επέδειξαν απαράμιλλη ανδρεία και ηρωικό θάρρος.
Πριν το ξέσπασμα της επανάστασης, οι Σουλιώτισσες έδειξαν το δρόμο προς την αθανασία. Πολεμούν δίπλα στους άνδρες, σκληραγωγημένες όπως ήταν και γαλουχημένες στο τραχύ τοπίο των χωριών του Σουλίου, κρατούν τα όπλα και αγωνίζονται κατά των Τούρκων υπερασπιζόμενες τον τόπο τους.
Alphonse Marie de Neuville, To θάρρος των Σουλιώτισσων
Όταν το 1803 ο Αλή Πασάς με ύπουλο τρόπο εκκενώνει τα χωριά και παρά τις υποσχέσεις του, στήνει ενέδρα στους γενναίους Σουλιώτες και τους εξοντώνει κατά την αποχώρησή τους, οι γυναίκες αυτές κρατώντας τα παιδιά τους πετούν προς την αιώνια ελευθερία, αρνούμενες να γίνουν σκλάβες και να εξευτελιστούν. Ο χορός του Ζαλόγγου έχει μείνει στην ιστορική μνήμη με τους συγκινητικούς στίχους που τον συνοδεύουν και το μνημείο που δεσπόζει σήμερα στο σημείο, κρατά άσβεστη την αξία της θυσίας:
«Έχε γειά καημένε κόσμε, έχε γειά γλυκιά ζωή
στη στεριά δε ζει το ψάρι μήτε ο ανθός στην αμμουδιά
κι οι Σουλιώτισσες δε ζούνε δίχως την ελευτεριά!»
Ary Scheffer , Οι Σουλιώτισσες
To μνημείο του Ζαλόγγου
Πολλές είναι οι γυναίκες των γενναίων Σουλιωτών που τα όνόματά τους έμειναν στην ιστορία των πρώτων χρόνων της Επανάστασης: η Μόσχω Τζαβέλα, σύζυγος του Λάμπρου, η Χάιδω Γιαννάκη Σέχου, η Δέσπω Φώτου Τζαβέλα, η Δέσπω Σέχου Μπότση, που ανατινάχθηκε στον Πύργο Δημουλά, η Ελένη Μπότσαρη, η Χρυσούλα Μπότσαρη και τόσες άλλες που τίμησαν το Σούλι και την καταγωγή τους.
Η Χίος κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν πολύ πλούσιο νησί χάρη στις εμπορικές δραστηριότητες των κατοίκων της και, ιδίως, το εμπόριο της μαστίχας. Ο Σουλτάνος Μαχμούτ ο Β΄ μόλις έμαθε τον Μάρτιο του 1822 για την κήρυξη της επανάστασης στο νησί, εξαγριώθηκε θεωρώντας ότι οι κάτοικοι επέδειξαν αχαριστία. Έτσι, αποφάσισε να αποβιβάσει στο νησί 7 χιλιάδες στρατιώτες, που κατέσφαξαν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Όσες από τις Χιώτισσες επέζησαν, αιχμαλωτίστηκαν για να πουληθούν στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Γυναίκες περήφανες, υπέμειναν τα απάνθρωπα μαρτύρια των Οθωμανών και προτίμησαν να αυτοκτονήσουν ή να αρνηθούν την τροφή, ώστε να πεθάνουν από ασιτία, παρά να σκλαβωθούν. Η συμπεριφορά των γυναικών της Χίου μετά τη σφαγή στο νησί καταγράφηκε από τους περιηγητές και ιστορικούς της εποχής.
Ευγένιος Ντελακρουά, Η Σφαγή της Χίου
Σημαντικές γυναίκες Μικρασιάτισσες τάχθηκαν υπέρ του Αγώνα για την ανεξαρτησία και έδωσαν την ψυχή τους. Η Κυριακή Ναύτη από τη Σμύρνη έδωσε τον μεγάλο όρκο και μπήκε στην Φιλική Εταιρεία. Η Πανωραία Χατζηκώστα (γνωστή ως Ψωροκώσταινα) αρχόντισσα από το Αϊβαλί, ξεπούλησε όλη της την περιουσία και ήρθε στην Ελλάδα με τους πέντε γιούς της για να πολεμήσει. Η Μαριγώ Ζαραφοπούλα από τα Ταταύλα της Κωνσταντινούπολης ήταν κατάσκοπος του Κολοκοτρώνη. Η Φαναριώτισσα Ευφροσύνη Νέγρη μετέτρεψε το σπίτι της σε κέντρο συναθροίσεως Φιλικών και έκρυβε όπλα για τους αγωνιστές. Η θρακικής καταγωγής Δόμνα Βισβίζη, σύζυγος καπετάνιου, αφιέρωσε τη ζωή της βοηθώντας στο έργο των Φιλικών και πολεμώντας πάνω στο πλοίο του συζύγου της!
Οι Μεσολογγίτισσες, σε όλη τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλης, στάθηκαν στο πλευρό των πολεμιστών εμψυχώνοντάς τους και βοηθώντας στην περίθαλψη των τραυματισμένων και τη μεταφορά πυρομαχικών. Στην ηρωική Έξοδο αποφάσισαν να θυσιαστούν μαζί με τους άντρες πολεμιστές. Κάποιες ντύθηκαν με αντρικά ρούχα και πέθαναν πολεμώντας…
François-Émile de Lansac, Οι τελευταίες στιγμές του Μεσολογγίου
Στον κατάλογο των πρωταγωνιστριών της Επανάστασης, θα πρέπει να συμπεριλάβουμε και τις χιλιάδες ανώνυμες γυναίκες που με αυταπάρνηση και αποφασιστικότητα βοήθησαν στον Αγώνα και βίωσαν τις συνέπειες του πολέμου. Οι γυναίκες που ταπεινώθηκαν και σκλαβώθηκαν… Οι γυναίκες που έμεναν πίσω, να αναθρέψουν τα παιδιά καλύπτοντας το κενό της απουσίας ή της ορφάνιας και καλλιεργώντας τη γη… Οι γυναίκες που φρόντιζαν αρρώστους, τραυματίες, τροφοδοτούσαν τους μαχητές και μετέφεραν πυρομαχικά…
Οι τιμημένες γυναίκες της Επανάστασης αποτελούν σήμερα σύμβολα μαχητικότητας, πατριωτισμού και γενναιότητας για όλους εμάς.
